Bosna i Hercegovina već godinama ima neriješen problem upravljanja otpadom animalnog porijekla, koji uključuje klaonički otpad, nusproizvode iz mesne industrije i leševe životinja. Iako zakonski okvir postoji, u praksi se veliki dio ovog otpada i dalje odlaže neadekvatno, što stvara ozbiljne ekološke i zdravstvene rizike, ali i pokazuje da se propušta značajan energetski potencijal.
Sistem koji postoji, ali ne funkcioniše u potpunosti
Upravljanje otpadom animalnog porijekla u BiH formalno je uređeno kroz više nivoa vlasti. Nadležnosti su podijeljene između Ureda za veterinarstvo BiH, entitetskih ministarstava poljoprivrede i okoliša, kantonalnih institucija i lokalnih zajednica.
Međutim, sistem je u praksi fragmentiran. Nedostatak infrastrukture, posebno modernih postrojenja za preradu, glavni je razlog zbog kojeg se procjenjuje da najveći dio otpada i dalje završava na deponijama, u jamama ili u prirodnom okruženju. Time se povećava rizik od zagađenja voda, tla i zraka, ali i širenja zaraznih bolesti.
Veliki neiskorišteni energetski potencijal
Stručne procjene pokazuju da Bosna i Hercegovina godišnje proizvede oko 300.000 tona otpada animalnog porijekla koji bi se mogao iskoristiti za proizvodnju biogasa.
Ukoliko bi se uspostavio savremen sistem prerade, taj otpad bi mogao generisati približno 36 miliona kubnih metara biogasa godišnje. To bi omogućilo proizvodnju oko 72 gigavat-sata električne energije, uz dodatne količine toplinske energije sličnog obima.
Takva količina električne energije dovoljna je za snabdijevanje između 18.000 i 20.000 domaćinstava godišnje, što pokazuje da se radi o značajnom energetskom potencijalu na lokalnom i regionalnom nivou.
Od troška do resursa
U savremenim evropskim sistemima otpad animalnog porijekla se ne posmatra kao problem, već kao resurs. Biogas postrojenja omogućavaju njegovo iskorištavanje kroz proizvodnju električne i toplotne energije, kao i organskog đubriva (digestata).
Procjenjuje se da bi izgradnja mreže od tri do pet regionalnih postrojenja u BiH zahtijevala investiciju od oko 80 do 140 miliona eura, ali bi godišnji prihodi mogli iznositi između 25 i 45 miliona eura. U takvim uslovima povrat investicije bio bi moguć u periodu od četiri do sedam godina.
EU standardi i budući pritisci
Evropska unija već ima razvijen sistem upravljanja nusproizvodima životinjskog porijekla, koji uključuje strogu kategorizaciju otpada, kontrolisani transport i obaveznu preradu ili spaljivanje u kontrolisanim uslovima.
Za Bosnu i Hercegovinu, usklađivanje s ovim standardima neće biti samo pitanje ekologije, nego i jedan od uslova u procesu evropskih integracija, posebno u kontekstu izvoza hrane i veterinarskih standarda.
Uticaj na okoliš i zdravlje
Stručnjaci ističu da savremena biogas postrojenja, ukoliko su pravilno projektovana i upravljana, imaju minimalan negativan uticaj na okoliš. Proces se odvija u zatvorenim sistemima, a emisije neprijatnih mirisa i gasova kontrolišu se kroz filtracione sisteme.
Neugodni mirisi mogu se pojaviti samo u slučaju lošeg upravljanja, neadekvatnog skladištenja ili zastarjele tehnologije. U modernim postrojenjima oni su uglavnom svedeni na minimum i ne šire se izvan kruga objekta.
Osim smanjenja zagađenja, ovakvi sistemi doprinose i smanjenju emisije metana, jednog od najštetnijih stakleničkih gasova, te smanjuju rizik od širenja zaraznih bolesti.
Zaključak
Bosna i Hercegovina raspolaže značajnim, ali do sada neiskorištenim potencijalom u oblasti prerade otpada animalnog porijekla. Umjesto da predstavlja ekološki i zdravstveni problem, ovaj otpad može postati izvor energije i ekonomske koristi.
Ključno pitanje u narednom periodu bit će da li će se preći sa postojećeg fragmentiranog sistema na savremeni model upravljanja, koji u Evropskoj uniji već predstavlja standard. Ukoliko se to desi, BiH bi istovremeno mogla riješiti ekološki problem i otvoriti novu razvojnu priliku u oblasti obnovljivih izvora energije.