Bosna i Hercegovina je početkom 2026. godine stajala pred jednom od najvažnijih ekonomskih odluka u novijoj istoriji – odlukom o pokretanju eksploatacije litijuma na Majevici, na području Lopara.
Projekat je mjesecima predstavljan kao velika razvojna šansa, ulaganje vrijedno više milijardi eura koje bi Republiku Srpsku moglo pozicionirati na evropskoj mapi strateških sirovina.
Međutim, politički potres koji se upravo dogodio u Mađarskoj mogao bi potpuno promijeniti sudbinu cijelog projekta.
Naime, Viktor Orbán je izgubio izbore, a dužnost premijera jučer je i zvanično preuzeo Péter Magyar, političar potpuno drugačijeg profila i odnosa prema vlastima Republike Srpske. Time je ozbiljno uzdrman jedan od ključnih političkih i finansijskih oslonaca projekta litijuma na Majevici.
O kakvom projektu je riječ
Za one koji nisu pratili cijelu priču, riječ je o projektu eksploatacije litijuma i drugih strateških minerala na području planine Majevice, gdje su istraživanja pokazala velika nalazišta litija, bora, kalija i magnezijuma. Prema ranijim procjenama, nalazište kod Lopara sadrži:
- oko 1,5 miliona tona ekvivalenta litij-karbonata;
- oko 14 miliona tona borne kiseline;
- desetine miliona tona drugih minerala.
Zbog toga je projekat već proglašavan jednim od najznačajnijih rudarskih poduhvata u ovom dijelu Evrope.
Litij je danas jedna od najtraženijih sirovina na svijetu jer predstavlja ključnu komponentu baterija za električne automobile i energetsku tranziciju Evrope.
Švicarska firma, njemačka industrija i mađarski novac
Formalni nosilac istraživanja i zahtjeva za koncesiju je švicarska kompanija Arcore AG, ali je od početka veoma važnu ulogu igrala Mađarska – kroz političku podršku Orbánove administracije, mađarske državne fondove i finansijske institucije.
Plan je bio da se sirovina iz Lopara transportuje na preradu u Njemačku, gdje bi se proizvodio litij-hidroksid za evropsku autoindustriju. U tom lancu važnu ulogu ima i kompanija Rock Tech Lithium, koja razvija preradbene kapacitete u Njemačkoj.
Upravo zbog toga projekat nije bio samo lokalna rudarska priča, nego dio mnogo šire evropske industrijske i geopolitičke strategije.
Zašto je 2026. trebala biti prelomna godina
Ova godina od početka je označavana kao ključna za budućnost projekta. Tokom 2026. očekivalo se:
- donošenje konačne odluke o koncesiji;
- početak velikih investicija;
- pripreme za komercijalnu eksploataciju;
- ulazak stotina miliona eura u projekat.
Investitori su već ranije govorili o mogućnosti početka eksploatacije krajem ove godine.
Istovremeno, vlasti Republike Srpske posljednjih mjeseci mijenjale su zakonski okvir kako bi ključne odluke o geološkim istraživanjima i eksploataciji bile prebačene na entitetski nivo, čime je znatno smanjen utjecaj lokalnih zajednica.
Mnogi su upravo 2026. vidjeli kao godinu konačne odluke – ili početka velikog rudarskog projekta ili početka ozbiljnog društvenog sukoba oko njega.
Orbánov poraz mijenja političku računicu
Ali sada se geopolitička slika naglo mijenja. Orbán je bio jedan od najbližih evropskih saveznika vlasti RS-a i snažno je gurao strategiju pretvaranja Mađarske u evropski centar proizvodnje baterija. Zbog toga je Budimpešta pokazivala veliki interes za regionalna nalazišta litijuma, uključujući i Majevicu.
Nova vlada Pétera Magyara, međutim, dolazi s potpuno drugačijim političkim prioritetima.
Magyar se predstavlja kao proevropski reformista koji želi distancirati Mađarsku od Orbánovog modela politike i brojnih kontroverznih regionalnih savezništava.
To otvara ozbiljna pitanja:
- hoće li nova vlast nastaviti podržavati projekat;
- da li će ostati planirane investicije;
- hoće li Budimpešta i dalje politički stajati iza cijelog aranžmana.
Jer mađarska podrška nije bila samo finansijska. Ona je predstavljala i političku zaštitu projekta.
Ekološki otpor nije nestao
Paralelno s ekonomskim planovima, projekat se od početka suočava sa snažnim ekološkim otporom. Građani Lopara i ekološke organizacije mjesecima upozoravaju na moguće posljedice rudarenja litijuma:
- zagađenje podzemnih voda;
- upotrebu hemikalija u preradi;
- dugoročno uništavanje prirode Majevice.
Kao primjer često se navodi slučaj Srbije i projekta Rio Tinta u dolini Jadra, koji je zaustavljen nakon velikih protesta.
Godina odluke ili godina preispitivanja
Zbog svega toga, promjena vlasti u Mađarskoj mogla bi označiti početak nove faze neizvjesnosti za projekat koji je do prije samo nekoliko mjeseci djelovao kao gotovo siguran.
Umjesto godine početka eksploatacije, 2026. bi sada mogla postati godina preispitivanja cijelog projekta litijuma na Majevici.
Preuzimanje teksta i vizuelnog sadržaja dozvoljeno uz obavezno navođenje izvora i postavljanje linka ka originalnom tekstu na BiznisInfo.ba
