Najnoviji potez Sjedinjenih Američkih Država, koje su zaplijenile tanker s venecuelanskom naftom pod sankcijama, ponovo je u fokus vratio Venecuelu – zemlju koja posjeduje najveće potvrđene rezerve nafte na svijetu, a istovremeno se suočava s dubokom ekonomskom i humanitarnom krizom.
Za mnoge se nameće isto pitanje: kako je država s tolikim prirodnim bogatstvom završila u siromaštvu, inflaciji i masovnim migracijama?
Zemlja s više nafte nego Saudijska Arabija
Venecuela raspolaže s više od 300 milijardi barela potvrđenih rezervi nafte, što je više nego Saudijska Arabija. Decenijama je bila jedna od najbogatijih zemalja Latinske Amerike, s jakom srednjom klasom, stabilnom valutom i snažnim javnim sektorom.
Nafta je činila i do 95 posto izvoza i bila glavni izvor državnih prihoda. Upravo tu leži i prvi veliki problem, piše BiznisInfo.ba.
Potpuna zavisnost od jednog resursa
Venecuela je postala klasičan primjer tzv. “prokletstva resursa” – ekonomskog fenomena u kojem zemlje bogate prirodnim resursima zanemaruju razvoj drugih sektora.
Industrija, poljoprivreda i privatni sektor postepeno su slabili, dok je država gotovo u potpunosti zavisila od prihoda od nafte. Kada su cijene nafte pale, sistem se počeo urušavati.
Nacionalizacija, populizam i urušavanje institucija
Ključni preokret desio se tokom vladavine Huga Cháveza, a kasnije i Nicolása Madura. Država je nacionalizovala veliki dio ekonomije, uključujući energetiku, banke, industriju i trgovinu.
Naftna kompanija PDVSA, nekada jedna od najefikasnijih državnih kompanija u svijetu, pretvorena je u politički alat. Stručnjaci su zamijenjeni partijskim kadrovima, investicije su presušile, a proizvodnja je drastično pala.
Istovremeno su uvedene kontrole cijena i valuta, što je dovelo do nestašica osnovnih proizvoda, crnog tržišta i kolapsa privatnog sektora.
Sankcije su pogoršale krizu, ali je nisu stvorile
Američke i međunarodne sankcije, posebno one uvedene nakon 2017. godine, dodatno su pogoršale stanje. One su ograničile izvoz nafte, pristup finansijskim tržištima i strane investicije.
Međutim, važno je naglasiti da je ekonomski kolaps započeo prije sankcija. Sankcije su ubrzale pad, ali osnovni problemi leže u lošem upravljanju, korupciji i urušavanju institucija.
Hiperinflacija i bijeg stanovništva
Venecuela je godinama imala jednu od najviših stopa inflacije u historiji, koja je u jednom trenutku mjerena u milionima posto godišnje. Nacionalna valuta praktično je izgubila vrijednost, a plate su postale simbolične.
Rezultat je bio masovni egzodus: više od 7 miliona ljudi napustilo je zemlju, što predstavlja jednu od najvećih migracionih kriza u savremenom svijetu.
Nafta kao taoc politike
Najnoviji sukobi sa SAD-om, uključujući zapljenu tankera, pokazuju da venecuelanska nafta i dalje ima geopolitičku vrijednost, ali država nema institucionalnu i ekonomsku snagu da je pretvori u razvojni alat.
Dok druge zemlje bogate naftom koriste prihode za diverzifikaciju ekonomije, ulaganja i stabilizacione fondove, Venecuela je decenijama koristila naftu za kratkoročno političko preživljavanje.
Pouka za druge zemlje
Priča o Venecueli često se navodi kao upozorenje: prirodna bogatstva sama po sebi ne garantuju prosperitet. Bez stabilnih institucija, odgovorne fiskalne politike i diversifikovane ekonomije, čak i najbogatije resurse moguće je pretvoriti u teret.
Venecuela danas ima naftu, ali nema kapital, povjerenje, institucije ni stabilan sistem. I upravo zato ostaje jedan od najdramatičnijih primjera ekonomskog sloma u modernoj historiji.
Zašto se Venecuela ponovo sukobljava sa SAD-om
Najnovija kriza između Venecuele i Sjedinjenih Američkih Država, uključujući zapljenu tankera s naftom, rezultat je kombinacije sankcija, geopolitičkih interesa i pokušaja zaobilaženja ograničenja u izvozu energenata.
SAD već godinama primjenjuju sankcije protiv venecuelanskog naftnog sektora kako bi izvršile pritisak na vlasti u Caracasu, prije svega s ciljem političkih promjena i ograničavanja prihoda režima Nicolása Madura. U takvim okolnostima, Venecuela pokušava izvoziti naftu preko posrednika, “sive” flote tankera i alternativnih trgovačkih kanala, što često dovodi do pravnih sporova i intervencija.
Zapljena tankera dio je šire američke strategije kontrole i provođenja sankcija, ali i poruka tržištima da će se pokušaji zaobilaženja ograničenja sankcionisati. Istovremeno, kriza otkriva paradoks: iako Zapadu venecuelanska nafta može biti potrebna u trenucima globalnih energetskih poremećaja, politički i pravni okviri i dalje ograničavaju njeno slobodno prisustvo na tržištu.
U suštini, aktuelni sukob nije samo pitanje nafte, već borba za kontrolu tokova energije, uticaja u Latinskoj Americi i političkog legitimiteta vlasti u Venecueli – pri čemu ekonomiju zemlje i dalje najviše pogađaju posljedice dugogodišnje izolacije i nestabilnosti.
Preuzimanje teksta dozvoljeno uz obavezno navođenje izvora i postavljanje linka ka originalnom tekstu na BiznisInfo.ba