- Banke u centralnoj i jugoistočnoj Evropi pokazuju snažnu otpornost
- Profitabilnost i dalje blizu rekordnih nivoa
- Konvergencija podržava održivi rast
- Konsolidacija i širenje oblikuju regiju
Bankarski sektori u centralnoj i jugoistočnoj Evropi više su puta pokazali snažnu otpornost u smislu profitabilnosti i kvaliteta imovine, sa sposobnošću da se snađu kroz uzastopne talase neizvjesnosti (rat u Ukrajini, energetska/inflacijska kriza 2022/'23., porast trgovinskih tenzija 2025. godine). Oni također uspješno prevazilaze najnoviji dugotrajni sukob na Bliskom istoku.
Vidimo da je ovaj učinak nagrađen prilično atraktivnim tržišnim procjenama glavnih banaka u centralnoj i jugoistočnoj Evropi u poređenju sa evropskim konkurentima. Uprkos nestabilnom tržišnom okruženju, glavne banke iz zapadnih zemalja EU izložene tržištu centralne i jugoistočne Evrope imaju tendenciju da trguju na višim nivoima od šireg regionalnog prosjeka (prosječni omjer cijene i knjigovodstvene vrijednosti od oko 1,7 u odnosu na 1,6 sa oktobrom 2026. godine).
Profitabilnost ostaje blizu historijski najviših nivoa, uprkos određenom ublažavanju
Kada je riječ o povratu na kapital (RoE), bankarski sektor u centralnoj i jugoistočnoj Evropi (CIE/JIE) zadržava značajnu prednost, zadržavajući ovaj pokazatelj na nivou od 15-16 procenata u 2025. i prvoj polovini 2026. godine, u poređenju sa oko 9 procenata u bankarskom sistemu eurozone, odnosno oko 8-10 procenata (na nekonsolidovanoj osnovi) na austrijskom tržištu. Trenutna pozitivna razlika u RoE od 7-8 procentnih poena premašuje dugoročni prosjek od oko 6 procentnih poena, a očekujemo da će tržišta centralne i jugoistočne Evrope nastaviti ostvarivati RoE u rasponu od 14 do 16 procenata tokom 2026. i 2027. godine, uslijed djelovanja različitih faktora.
Na osam od dvanaest ključnih tržišta centralne i jugoistočne Evrope RoE trenutno iznosi 14-15 procenata ili više. To uključuje i tržišta koja su suočena s većim izazovima poput Rumunije (zbog slabijeg ekonomskog okruženja) i Mađarske (zbog visokih nameta na bankarski sektor), na kojima se također očekuje povrat od 14-16 procenata u 2026. godini.
Banke u CIE/JIE ostvarile su rekordno visoke dobiti u 2024. (29,8 milijardi eura) i 2025. godini (31,5 milijardi eura). Očekuje se da će se sličan nivo dobiti zadržati i u 2026. godini, zahvaljujući generalno otpornom makroekonomskom okruženju, snažnom regionalnom kreditnom ciklusu, te pristupu centralnih banaka koji pogoduje profitabilnosti (povećanje kamatnih stopa od strane Evropske centralne banke, uz uglavnom restriktivnu ili opreznu politiku domaćih centralnih banaka u regiji CIE i JIE).
Iznos dodatnih poreza na dobit na tržištima koja su „glavni obveznici” (Mađarska, Rumunija, Slovačka) dostigao je oko 1 milijardu eura u 2024. i 2025. godini, dok će se u 2026. godini povećati na 1,8 milijardi eura, što ukazuje na znatno veće stvarne profite ostvarene u ovoj regiji.
Fond dobiti uporediv s onim u Italiji
Fond dobiti u regiji Centralne i Jugoistočne Evrope (CIE/JIE) trenutno je uporediv s onim u bankarskom sektoru Italije (2025. godina: 36,3 milijarde eura), iako i dalje značajno zaostaje za Španijom (41,9 milijardi eura). Također se može napraviti poređenje s austrijskim bankarskim sektorom. Ipak, treba imati na umu značajan doprinos podružnica iz regije CE/JIE, koje su uključene u fond dobiti austrijskog tržišta (2025. godina: gotovo 12 milijardi eura neto dobiti, pri čemu oko 40-50 procenata dolazi iz regije CE/JIE; stoga stvarni domaći fond dobiti na austrijskom tržištu iznosi oko 6-7 milijardi eura).
U kontekstu trenutnih monetarnih i kreditnih ciklusa, uz pretpostavku kontinuirane ekonomske konvergencije, fond dobiti u regiji CIE/JIE mogao bi u narednih pet godina, tj. do 2030. godine, dostići iznos od 37-38 milijardi eura.
To bi trebalo biti dovoljno za održavanje evropskih prekograničnih bankarskih modela, čemu, iz šire evropske perspektive, doprinosi i relativno koncentrisana struktura bankarskih tržišta u regiji CIE/JIE. Štaviše, profil zarade u regiji sve više podržavaju poslovi upravljanja privatnim bogatstvom i imovinom, koji generišu prihode od naknada. To se može posmatrati kao drugi stub regionalne finansijske konvergencije koja se aktivno odvija u regiji CIE/JIE.
Kvalitet imovine na ključnim bankarskim tržištima centralne i jugoistočne Evrope ostaje na solidnim nivoima
U većini pravnih područja, stope nekvalitetnih kredita (NPL) ostaju na historijski niskim nivoima, blizu prosjeka eurozone ili unutar zapadnoevropskih referentnih vrijednosti, i pored određenih žarišta rizika u odabranim industrijama. Potkrijepljeni jakim tržištima rada, prosječne stope nekvalitetnih kredita kreću se oko 2,7 procenata u jugoistočnoj Evropi (u odnosu na historijski maksimum od 20 procenata u 2013. godini) i konsoliduju se oko 1,8 procenata na tržištima CE-3 (u odnosu na vrhunac od 8,4 procenata u 2015. godini), u poređenju sa oko 2 procenta u eurozoni u cjelini. Kvalitet imovine u cikličnim sektorima kao što su komercijalne nekretnine također ostaje na vrlo solidnim nivoima, u većini slučajeva ispod odgovarajućih koeficijenata u Austriji i Njemačkoj.
Priča o konvergenciji je netaknuta
Iako se izgledi za rast razlikuju na tržištima, uključujući i tržišta koja ne posluju dobro (Rumunija i Slovačka) i tržišta sa kratkoročnim i dugoročnim strukturnim rastom, očekuje se da će regija nastaviti u prosjeku nadmašivati zapadnu Evropu. Mađarska se ističe potencijalnim rastom konvergencije “poljskog stila” već u 2027. godini, dok bi kredibilan put ulaska u euro mogao dati poticaj snažnom ciklusu finansijskog produbljivanja u narednim godinama (oštar porast kredita u odnosu na ekonomski učinak). Iako potpomognuta značajnim subvencijama u 2025. i 2026. godini, stopa penetracije stambenih kredita u Mađarskoj ostaje najmanje 5-10 procentnih poena BDP-a ispod uporedivih zemalja, dok bi korporativno bankarstvo također moglo zabilježiti snažniji rast s oslobađanjem sredstava EU.
Centralna i jugoistočna Evropa ostaju jedna od najatraktivnijih regija za bankarski rast u Evropi. Podržana čvrstim domaćim osnovama i vanjskim poticajima, uključujući finansiranje EU, njemačke fiskalne stimulanse i rekonfiguraciju lanca snabdijevanja, prosječni rast kredita bi u prosjeku trebao biti usidren oko dvocifrenog raspona. Očekuje se da će kreditiranje stanovništva i dalje biti glavni pokretač rasta, uprkos uvođenju određenih regulatornih mjera usmjerenih na očuvanje finansijske stabilnosti, s potencijalom za rast od 10-12 procenata godišnje na svim tržištima, s tržištima Jugoistočne Evrope na čelu. Stambeni krediti i dalje nude značajan strukturni prostor za rast, čije potpuno ostvarenje zavisi od daljeg približavanja nivoa bogatstva, kao i od kontinuiranog jačanja pravnih, regulatornih i institucionalnih okvira (uključujući dugoročno refinansiranje u lokalnim valutama).
Bankarski sektor BiH doprinosi razvoju bankarstva u jugoistočnoj Evropi
Bankarski sektor Bosne i Hercegovine dao je pozitivan doprinos razvoju bankarstva u jugoistočnoj Evropi, kombinujući snažnu kreditnu ekspanziju sa zdravim fundamentalnim pokazateljima. Ukupni krediti porasli su za 13,4 procenta u prvoj polovini 2026. godine, potaknuti snažnim rastom kreditiranja stanovništva (12,7 procenata) i kreditiranja privrede (11,5 procenata). Ovaj snažan kreditni zamah bio je praćen veoma zadovoljavajućim profilom kvaliteta imovine, pri čemu je stopa nekvalitetnih kredita iznosila samo 2,1 procenata, dok su kamatne stope ostale uglavnom stabilne. Sektor je također zadržao snažnu kapitalnu poziciju, što se ogleda u stopi regulatornog kapitala od 19,9 procenata, pružajući čvrst zaštitni mehanizam za dalji rast i otpornost. Profitabilnost je ostala na visokom nivou; neto dobit nakon oporezivanja dostigla je 249 miliona eura, dok je povrat na kapital (ROE) iznosio 15,5 procenata. Sve u svemu, ovi pokazatelji potvrđuju da je BiH stabilan i sve značajniji činilac pozitivnih kretanja na bankarskom tržištu jugoistočne Evrope.
Sektorska konsolidacija se ubrzava
Aktivnosti spajanja i akvizicija su dobile na zamahu, a Poljska i Rumunija se pojavljuju kao ključna bojna polja u regiji za povećanje obima i tržišnog udjela. Uprkos stalno rastućim omjerima koncentracije tržišta, potencijal za daljnju konsolidaciju ostaje netaknut. Istovremeno, fundamentalna nedovoljna penetracija pojedinačnih tržišta i dalje pogoduje organskom širenju, također i u pogledu većih regionalnih ekonomija. Dugoročno gledano, Rumunija ostaje jedna od uvjerljivih priča, s potencijalom da se rangira među tri najveća bankarska tržišta u centralnoj i jugoistočnoj Evropi nakon Poljske i Češke, ne samo po veličini imovine već i po kapacitetu dobiti (može premašiti 4 milijarde eura godišnje do 2030. godine). Slično tome, Mađarska je u dobroj poziciji da oživi svoj zaustavljeni ekonomski i bankarski sektor nakon izbora u aprilu 2026. godine.
Austrijske banke nastavljaju jačati svoj regionalni uticaj, čineći oko 29 procenata, odnosno 33 procenta izloženosti stranih banaka u centralnoj i jugoistočnoj Evropi, uprkos intenzivnoj konkurenciji nacionalnih prvaka. U iščekivanju konačnog završetka nedavno najavljenih transakcija spajanja i akvizicija, oba prijateljska austrijska konkurenta poboljšala su svoju poziciju, pri čemu se Erste pojavljuje kao najveća banka u centralnoj Evropi, dok RBI postaje istaknuti igrač u jugoistočnoj Evropi (3. mjesto). U međuvremenu se okupljaju i drugi kandidati, jer bi UniCredit mogao značajno povećati svoj udio u centralnoj Evropi ponovnim ulaskom na poljsko tržište putem ugovora s Commerzbankom, dok OTP nastavlja svoj prodor na tržišta eurozone akvizicijom baltičkog kreditora Luminora.
Geopolitičko preusmjeravanje otvara nove granice
Geopolitičko preusmjeravanje otvara nove granice za zapadne banke u Turskoj i Centralnoj Aziji i Kavkazu (CAC), posvećene zemljama centralne i jugoistočne Evrope, što je potkrijepljeno produbljivanjem trgovinskih veza, proširenjem transportne povezanosti i rastućim partnerstvima sa Zapadom u oblasti strateških resursa. Nominalna izloženost prema „novoj“ regiji raste od 2022. godine i dostigla je 340 milijardi USD u Turskoj (uključujući lokalne franšize) i oko 37 milijardi USD u CAC-u (uporedivo s izloženošću stranih banaka prema manjim tržištima centralne i jugoistočne Evrope, npr. Srbiji). S tim u vezi, širenje agende u oblasti trgovine i direktnih stranih investicija može opravdati dodatno „stvarno” povećanje angažmana stranih banaka na 20-30 procenata BDP-a u Turskoj (trenutno oko 20 procenata) te na 10-20 prpcenata BDP-a u zemljama Centralne Azije i Kavkaza (trenutno ispod 10 procenata). Čini se da su Kazahstan i Uzbekistan u posebno povoljnom položaju da ostvare korist od ovih trendova. Poređenja radi, austrijske banke ostaju akteri usmjereni na specifične tržišne niše u okviru širenja prema istoku. Stoga bi one morale intenzivirati svoje napore kako bi pratile svoje klijente.
Rezime Izvještaja bankarskog sektora CIE može se preuzeti bez naknade.
Kompletan izvještaj o bankarskom sektoru u CEE regiji dostupan je registrovanim korisnicima usluga Raiffeisen Researcha i može se preuzeti na web stranici Raiffeisen Researcha.