U trenutku kada rast cijena goriva ponovo stvara snažne inflatorne pritiske u Bosni i Hercegovini, ekonomski stručnjak Igor Gavran smatra da vlasti imaju nekoliko mehanizama kojima bi mogle reagovati – od privremene suspenzije akciza i dodatnog ograničavanja marži do mnogo radikalnijeg poteza: ponovnog pokretanja Rafinerije nafte Brod.
Riječ je o jedinoj rafineriji nafte u Bosni i Hercegovini, koja sirovu naftu ne prerađuje još od 2018. godine. Gavran smatra da bi njeno ponovno pokretanje moglo biti efikasnije od drugih mjera kojima bi vlasti pokušale ublažiti rast cijena goriva.
Gavran za BiznisInfo.ba kaže da, ako se inflatorni pritisci dodatno pojačaju, vlasti bi trebale raditi u pravcu smanjenje akciza, odnosno privremene suspenzija naplate akciza, kao što rade i u drugim zemljama.
“Pokrenuti Rafineriju, čak i prisilno”
Ipak, kao potencijalno efikasniju mjeru izdvaja Rafineriju Brod.
– Ono što bi vlasti pogotovo mogle učiniti jeste da se pokrene Rafinerija nafte u Bosanskom Brodu. Ne vidim nikakvu prepreku da se to učini, čak i uslovno rečeno prisilno, s obzirom da je obustava rada rafinerije apsolutno neopravdana – smatra Gavran.
On je veoma kritičan prema vlasniku Rafinerije i načinu na koji je kompanija poslovala nakon privatizacije. Prema njegovim riječima, riječ je o “hiru vlasnika koji nije ispunio nikakve uslove iz privatizacije”, zbog čega smatra da bi trebalo razmatrati i mogućnost preuzimanja kontrole nad kompanijom.
– U najmanju ruku se može privremeno staviti pod kontrolu, može se to nazvati nacionalizacijom ili jednostavno usloviti vlasnika da mora pokrenuti preradu, jer je mnogo drugačija situacija kada imate vlastitu preradu nafte u svojoj zemlji nego kada uvozite gotove derivate gdje je neko već ukalkulisao svoju visoku zaradu u okviru rafinerijske cijene – kaže Gavran za BiznisInfo.ba.
Rafinerija ne prerađuje naftu od 2018.
Gavranov prijedlog posebno je zanimljiv kada se pogleda trenutno stanje nekadašnjeg velikog industrijskog kompleksa u Brodu.
Prema finansijskim izvještajima kompanije, nakon havarije u oktobru 2018. godine Rafinerija je prestala s preradom nafte, a do danas se nisu stekli uslovi za ponovno pokretanje proizvodnje. U dokumentima se navodi i da kompanija nastavak poslovanja bazira na poslovima s gasom, uz finansijsku podršku matične kompanije.
Većinski vlasnik Rafinerije je ruski NeftegazInKor, koji posjeduje 80 posto akcija, dok je kompanija dio grupacije ruskog Zarubezhnefta.
Gubitak od 80 miliona KM za godinu
Finansijski pokazatelji pokazuju koliko se situacija u Rafineriji promijenila. Prema podacima Banjalučke berze, kompanija je u 2025. ostvarila 49,47 miliona KM prihoda od prodaje, ali je godinu završila s neto gubitkom od čak 80,43 miliona KM.
EBITDA je bila negativna i iznosila je 36,57 miliona KM, dok su samo rashodi kamata dostigli gotovo 25,9 miliona KM. Kompanija je tokom 2025. imala prosječno 310 zaposlenih, u odnosu na prosječnih 319 godinu ranije.
Posebno upečatljiv podatak je akumulirani gubitak kompanije koji je na kraju 2025. dostigao oko 963,3 miliona KM. Istovremeno, kapital kompanije bio je negativan i iznosio oko 161,4 miliona KM.
U revidiranom finansijskom izvještaju ukazuje se i na materijalno značajnu neizvjesnost u vezi s nastavkom poslovanja. Ruski Zarubezhneft je početkom februara 2026. dostavio pismo podrške kojim se obavezao da će osigurati potrebnu finansijsku podršku najmanje narednih 12 mjeseci i naveo da u tom periodu ne planira likvidaciju Rafinerije.
Gavran: Aktivirati i zalihe
Pokretanje Rafinerije nije jedina mjera koju Gavran predlaže. Smatra da bi država morala mnogo aktivnije koristiti kapacitete za skladištenje nafte i naftnih derivata.
Njegov prijedlog tako ponovo otvara pitanje koje je godinama praktično nestalo iz javne rasprave: može li i pod kojim uslovima Bosna i Hercegovina ponovo dobiti vlastitu preradu nafte umjesto potpune zavisnosti od uvoza gotovih naftnih derivata.
Preuzimanje teksta i vizuelnog sadržaja dozvoljeno uz obavezno navođenje izvora i postavljanje linka ka originalnom tekstu na BiznisInfo.ba
