Šef Delegacije Evropske unije i specijalni predstavnik EU u BiH Lars-Gunnar Wigemark izrazio je nadu da će se Banja Luka razvijati kao multietnički centar, a uz obnovljeni dio tvrđave “Kastel” i kao centar kulture.
Nakon otvaranja Kamene zgrade na tvrđavi “Kastel” i završetka radova na obnovljenom dijelu tog historijskog spomenika u Banjoj Luci, čije su radove vrijednosti 9,1 milion KM finansirali Evropska unija i Grad Banja Luka, Wigemark je poručio da se nada kako će mjesta poput ovog biti korištena ne samo kao svjedočanstvo bogatog kulturno-historijskog naslijeđa već da će biti putokaz i za perspektivniju budućnost, piše portal Vijesti.ba.
BiH, kao i cijeli region obiluju vrijednim historijskim naslijeđem, što privlači sve veći broj turista, a najavio je da će prigodnim koncertom na banjalučkom “Kastelu” i delegacija EU obilježiti Dan Evrope, čija je suština zajedničko kulturno-historijsko naslijeđe koji svi dijelimo.
Ambasador Wigemark je ukazao i na značaj danas otvorene izložbe radova banjalučkih umjetnika čija su djela nekada prvi put javno izlagana baš u prostoru Kamene zgrade.
I gradonačelnik Banje Luke Slobodan Gavranović je podsjetio da je završena sanacija i revitalizacija tvrđave “Kastel”, dijela cjelina devet i dva, koja, osim kamene kuće uključuje i ljetnu scenu.
Najavio je i nastavak radova na obnovi drugih dijelova “Kastela”, a ostaje da se za te radove osiguraju sredstva, najmanje 20 miliona KM za cijeli projekt.
U Kamenoj zgradi svi zainteresovani će od danas imati priliku da za početak pogledaju izložbu “Na putevima modernizma: Misirlić, Simić, Ćurić i Štaljo” koju je pripremio Muzej savremene umjetnosti RS-a.
Tvrđava “Kastel” je najstariji historijski spomenik koji se nalazi u centru Banje Luke.
U historijskim dokumentima je zabilježeno da su najstariji tragovi naselja na području Banje Luke ostaci neolitskog gradinskog naselja koji su upravo pronađeni na prostoru ove gradske tvrđave.
O vremenu nastanka ovog objekta ne postoje pouzdani podaci. Međutim, mnoge okolnosti upućuju na zaključak da se upravo tu nalazilo rimsko naselje Castra.
Također, na prostoru tvrđave pronađeni su ostaci slavenskog naselja iz perioda ranog srednjeg vijeka (od VIII do XII vijeka).
U bosanskoj srednjovjekovnoj državi postojao je Vrbaški grad, koji se po jednoj pretpostavci nalazio na mjestu današnjeg Kastela. Međutim, po drugoj pretpostavci, Vrbaški grad se identifikuje s Podgradcima u Potkozarju.
Intezivna izgradnja Kastela počinje u pretposljednjoj deceniji XV vijeka, za vrijeme turske okupacije i vladavine Ferhad-paše Sokolovića (1574.-1588.) koji pored ovog utvrđenja gradi i niz drugih objekata orijentalnog tipa.
Ferhad-paša na mjestu današnjeg Kastela prvo gradi svoju utvrđenu tophanu (arsenal), da bi, desetak godina kasnije, tophana prerasla u pravi utvrđeni grad s kulama i tabijama, koji se neprestano dograđivao.
Tvrđava, ali i grad Banja Luka posebno dobijaju na značaju za vrijeme austro-ugarsko-turskih ratova kao važan geostrateški centar.
Proteklih godina nije bilo sredstava za obnovu tvrđave, sve dok ih nije osigurala Evropska unija.