Informacija da je čak 881 firma u bh. entitetu Republika Srpska u 2015. godini poslovala bez ijednog radnika te da je njih 273 ostvarilo dobit, za ekonomskog analitičara Zorana Pavlovića je potvrda da radna inspekcija i druge institucije na tom polju ne vrše dovoljno provjera, izvještava Al Jazeera.
Po podacima Agencije za posredničke, informatičke i finansijske usluge (APIF) neke od tih firmi su ostvarile i milionske profite.
“Podatke za 2016. ćemo moći dati tek po završenoj obradi godišnjih finansijskih izvještaja (GFI) za 2016. godinu, a što će biti 30. aprila iduće godine“, kazali su iz APIF-a za Al Jazeeru.
Dok iz Ministarstva finansija RS-a ističu da zakon dozvoljava firmama da posluju bez radnika, ako je sve uredno prijavljeno, Pavlović tvrdi da postoje različiti motivi za njihovo otvaranje.
“Vi možete da uvek imate rezervnu firmu preko koje vršite finansijske transakcije koje će biti uredno prikazane. To je sistem povezanih firmi. Kada ste samostalni privrednik vi morate biti zaposleni, inače vam ne važi registracija. Mora postojati odgovorno lice i mora postojati komunikacija sa tim licem. Ako to lice nije dostupno, onda je to razlog više da se krene u istraživanje“, navodi.
Izvlačenje novca iz drugih firmi
Al Jazeera je pokušala stupiti u kontakt sa nekoliko firmi koji se nalaze na listi onih koji su prošle godine ostvarile profit, iako nisu zapošljavale nijednog radnika.
Preko telefonskih brojeva i mail adresa nađenih na internetu pokušali smo kontaktirati firmu koja se bavi savjetovanjem „Frontier Advisory“ registrovanu u Trebinju, a koja je, po informacijama Capital.ba, prošle godine ostvarila profit od 1,85 miliona konvertibilnih maraka [KM] (940 hiljada eura); poslovnu jedinicu austrijske firme „Bilfinger VAM Anlagentechnik GmbH Branch Office“ u Istočnom Sarajevu, koje se bavi izgradnjom stambenih i nestambenih zgrada, a koja je ostvarila profit 938.914 KM (477 hiljada eura); banjalučku firmu “Trizma GS”, čiji je vlasnik beogradsko Društvo za pružanje usluga „Trizma“, a koja je savjetovanjem zaradila 318.882 KM (162 hiljade eura); poljoprivrednu zadrugu „Balatunka“ iz Bijeljine koje se bavi preradom i konzervisanjem voća i povrća, a koja je imala profit od 263.449 KM (134 hiljade eura); građevinarsku firmu „Dekorplast“, čija zarada je iznosila 250.887 KM (127 hiljada eura) i firmu „Nivak Construction BA“ koja je zaradila 194.612 KM (99 hiljada eura), ali do do vlasnika ili direktora nismo uspjeli doći.
Po podacima APIF-a firme bez radnika u RS-u su prošle godine zbirno iskazale 40,8 miliona KM (20,4 miliona eura) ukupnog prihoda i 58,8 miliona KM (29,8 miliona eura) ukupnog rashoda.
Glavni odgovorni urednik portala Capital.ba Siniša Vukelić tvrdi da takve firme bez radnika vode direktori i najčešće služe za izvlačenje novca iz druge kompanije koja je opterećena svim ostalim troškovima.
“Te druge firme su obično akcionarska društva, odnosno većinski vlasnik izbjegava na ovaj način da dijeli dobiti sa ostalim, malim akcionarima. Profit prebace na firmu u kojoj su oni jedini vlasnici, na kraju godine uzmu svu dobit sebi i samo plate 10 odsto poreza“, ističe Vukelić.
Dodaje da je poslovanje preko povezanih pravnih lica u cijeloj BiH veliki problem, a istražni organi od Poreske uprave, Inspekcija i MUP izbjegavaju da se uhvate u koštac sa tim.
“Pored direktne posljedice za male akcionare, indirektne su i veće, jer se gubi interesovanje investitora za kupovinom akcija na berzama, te se friziraju finansijski izvještaji“, kaže.
Firme bez radnika, zaključuje, su omogućene zakonom, ali poreski organi moraju utvrdi kako je moguće da samo direktor uspije ostvariti milionsku dobit, posebno kada je riječ o proizvodnji i preradi.
Iz Ministarstva finansija RS-a su nam kazali da radna inspekcija kontrolira firme i da li u nekoj firmi ima neprijavljenih radnika.
“Poreska uprava u RS-u je rukovodila samim aktivnostima na suzbijanju sive ekonomije. Oni su donijeli i akcioni plan za suzbijanje sive ekonomije. Dosta tih oblasti i rupa će nekim zakonskim izmjenama biti pokriveno. Nije problem u tome da li neka firma ima zaposlenog jednog radnika ili nijednog. Neko može poslovati uspješno i bez radnika. To je propisano zakonom. Bitno je da neko ko ima firmu prijavi promet i državi plaća. Neprijavljeni radnici će biti kažnjeni“, naveli su.
Kontaktirali smo i Poresku upravu RS-a, ali odgovore na naša pitanja do vremena objavljivanja teksta nismo dobili.
Tri načina rada firmi
Iako firme koje se bave savjetovanjem i mogu funkcionirati bez radnika, zanimljivo je da se na listi najprofitabilnijih firmi nalaze i one koje se bave izgradnjom, proizvodnjom i preradom.
Član Udruženja ekonomista RS SWOT Predrag Duduković je ranije kazao da zakonom nije propisano da direktor firme mora biti u radnom odnosu te da je zbog toga moguće da firma bude bez ijednog radnika.
Istakao je da u firmama koje ostvaruju bilo kakav promet neko mora da radi, a da postoji nekoliko mogućnosti na koji način je to riješeno.
„Tu ima svega. Firme koje imaju promet, bez obzira da li posluju u plusu ili minusu, po logici, bi trebale da rade, a ako rade, trebale bi da imaju zaposlene. Jedna od mogućnosti je da imaju radnike koji rade na crno. Druga mogućnost je da firme ostvaruju promet, nemaju zaposlenih, ali administrativne poslove za njih obavljaju knjigovodstveni biroi ili neka druga agencija. Treća mogućnost je da iznajmljuju radnike od neke agencije“, rekao je.
Dodao je da kontrolni organi jednostavno mogu utvrditi na koji od ova tri načina firme rade. Zaključio je da ima specifičnih djelatnosti i firmi koje zaista nemaju potrebe za radnicima, ali sigurno je da među tim firmama ima i onih koje imaju radnike, ali nisu ih prijavili. (Al Jazeera)