Bruto domaći proizvod (BDP) po stanovniku izražen u standardu kupovne moći (PPS) široko je korišćena mjera za poređenje nivoa nacionalnog dohotka, jer uzima u obzir razlike u cijenama.
Tokom 2025. godine, BDP po stanovniku u PPS-u značajno se razlikovao širom Evrope. Uz prosjek EU postavljen na 100, kretao se od 68 u Bugarskoj i Grčkoj do 239 u Luksemburgu, prema podacima Eurostata. To znači da je u Luksemburgu bio oko 3,5 puta veći nego u Bugarskoj i Grčkoj, piše Euronews. (Podaci za naš region na dnu teksta).
To znači da, nakon prilagođavanja razlikama u cijenama, prosječna osoba u EU može da priušti 100 jedinica zajedničke korpe robe i usluga. U Bugarskoj i Grčkoj može da priušti oko 68 jedinica, dok u Luksemburgu može da priušti oko 239 jedinica, a odmah iza njega je Irska sa 237 jedinica.
Ovi podaci pokazuju da Luksemburg i Irska ubjedljivo imaju najveći BDP po stanovniku, i to 139 posto, odnosno 137 posto iznad prosjeka EU. Nasuprot tome, u Bugarskoj i Grčkoj on je 32 posto ispod prosjeka EU, prenio je Bankar.me.
Osim ta dva izdvojena slučaja, Nizozemska ima najveći BDP po stanovniku u PPS-u sa 134 posto prosjeka EU, a slijede Danska sa 127 posto i Austrija sa 117 posto.
Njemačka (115 posto), Belgija (115 posto), Švedska (110 posto), Malta (110 posto) i Finska (101 posto) takođe su među državama iznad prosjeka EU.
Njemačka predvodi „veliku četvorku”
Među četiri najveće ekonomije EU, Njemačka ima najveći BDP po stanovniku u PPS-u, sa 115 odsto prosjeka EU. To je jedina zemlja iz te grupe iznad nivoa od 100 odsto. Francuska je blizu prosjeka EU sa 98 odsto, zatim slijedi Italija sa 96 odsto. Španija ima najniži nivo među njima, 92 odsto prosjeka EU.
Osam zemalja više od 20 posto ispod prosjeka EU
Pored Grčke i Bugarske, još šest zemalja je najmanje 20 odsto ispod prosjeka EU kada je riječ o BDP-u po stanovniku u PPS-u. To su Letonija (71 odsto), Slovačka (75 odsto), Mađarska (76 odsto), Hrvatska (78 odsto), Rumunija (79 odsto) i Estonija (79 odsto), pri čemu su podaci prikazani kao procenat prosjeka EU.
Ovaj pokazatelj iznosi i 81 odsto prosjeka EU u Poljskoj i Portugalu, što je blizu tog nivoa.
Luksemburg i Irska ne odražavaju potpunu sliku
Ipak, Luksemburg i Irska su specifični slučajevi. Eurostat navodi da je u Luksemburgu zaposlen veliki broj stranih radnika koji doprinose njegovom BDP-u, ali nisu dio rezidentnog stanovništva.
U Irskoj se visok nivo BDP-a po stanovniku djelimično može objasniti prisustvom velikih multinacionalnih kompanija koje posjeduju intelektualnu svojinu. Ugovorna proizvodnja povezana s tom imovinom povećava BDP, dok se veliki dio tako ostvarenog prihoda vraća krajnjim vlasnicima tih kompanija u inostranstvu.
Prosjek BDP-a po stanovniku u EU iznosi 41.600 eura
Izražen u eurima, prilagođenim PPS-u, prosječni BDP po stanovniku u EU iznosio je oko 41.600 eura tokom 2025, prema preliminarnim podacima. Među članicama EU kreće se od 28.300 eura u Bugarskoj do 99.300 eura u Luksemburgu.
Pored Luksemburga i Irske, BDP po glavi stanovnika u PPS-u premašuje 50.000 eura i u Nizozemskoj (55.600 evra) i Danskoj (52.800 eura).
U Njemačkoj iznosi 47.900 eura, dok je u Francuskoj 40.700 eura. U 10 zemalja EU, BDP po stanovniku je ispod 35.000 eura u PPS-u.
Istočna naspram zapadne i sjeverne Evrope
Uopšteno, zemlje istočne Evrope imaju najniži BDP po stanovniku u PPS-u, dok članice EU iz zapadne i sjeverne Evrope imaju najviši. Produktivnost rada, mjerena kao učinak po zaposlenom ili po satu rada, kao i intenzitet zaposlenosti, važni su faktori koji stoje iza razlika među državama, navodi Eurostat.
Jedan od tri građanina živi iznad prosjeka EU Tokom 2025. godine, samo 10 od 27 zemalja EU bilo je iznad prosjeka EU po BDP-u po stanovniku u PPS-u. U tim državama živi oko 34 odsto ukupnog stanovništva Unije. Ukupno gledano, jedan od tri građanina EU živi u zemlji u kojoj je BDP po stanovniku u PPS-u bio iznad prosjeka EU. To ukazuje na znatne razlike među državama članicama.
Kandidati za EU imaju niži BDP po stanovniku
Zemlje kandidati za članstvo u EU, Ujedinjeno Kraljevstvo i zemlje Evropske asocijacije za slobodnu trgovinu nijesu obuhvaćene preliminarnim rezultatima. Ipak, podaci za 2024. nude koristan uvid.
Zemlje kandidati imaju značajno niži BDP po stanovniku u PPS-u. On iznosi:
- 35 posto prosjeka EU u Bosni i Hercegovini
- 42 posto u Albaniji i Sjevernoj Makedoniji
- 52 posto u Srbiji
- 53 posto u Crnoj Gori
- 72 posto u Turskoj.
- Osim Turske, zemlje kandidati imaju niže vrijednosti od svih članica EU.
Ujedinjeno Kraljevstvo (99 posto) blizu je prosjeka EU, dok zemlje EFTA imaju znatno viši BDP po stanovniku. On iznosi 160 posto prosjeka EU u Norveškoj, 151 posto u Švajcarskoj i 131 posto na Islandu.
Stvarna individualna potrošnja po stanovniku u PPS-u ključni je pokazatelj materijalnog blagostanja domaćinstava i životnog standarda. Razlike su prema toj mjeri manje izražene nego kod BDP-a stanovniku u PPS-u, prenosi Bankar.
